Şehrin sessiz
koridorlarında
üç saat

Bir liman değil, kuşatılmış bir bölge

Galata, en eski hâliyle bir liman değil; çevresi surla çevrilmiş, ayrıcalıklı bir yerleşim. Cenevizliler tarafından örülen surun izleri bugün Şişhane'nin altında kalmış, bazı mahzenlerde kemer yarıkları hâlâ duruyor. Kuleyi sırtınıza alıp aşağı, Bankalar Caddesi'ne indiğinizde her metrede bir başka cephe — Levanten bir tüccarın, bir Karadağlı bankerin, bir sigorta mümessilinin — sizinle aynı sokakta yürür.

Özellikle Hezarfen Sokak ile Felek Sokak arasındaki birkaç yüz metre, 19. yüzyıl sonu Konstantinopolis'inin küçük bir özetidir. Burada Osmanlı Bankası'nın eski merkezi, hemen yanı başında bir Rum eczacının dükkânı, biraz ileride bir Yahudi kuyumcunun mağazası — hepsi yan yana, hiçbiri öne çıkmadan dururdu. Şimdi de pek bir şey değişmedi. Sadece levhalar değişti.

"Galata'da yürürken üst kata değil, kapıların üstündeki tarihlere bakın. Çoğu zaman size hâlâ kim olduğunu söyler."

Yürüyüşümüzde Bankalar Caddesi'nden Yüksekkaldırım'a inerken iki ayrı eşikte duruyoruz; biri 1894 büyük depreminden kalma çatlağı taşıyan bir cephe, diğeri kendi adını üç farklı yazı stilinde — Latin, Ermeni, İbrani harfleriyle — kapı tabelasında bir araya getirmiş kapalı bir handır. Üçü de aynı şehirden bahsediyor; ama üç farklı dilde.

Yokuşların yarısı sessizlik içindir

Cihangir bir mahalleden çok bir eğimdir. Akarsu Caddesi'nden Boğaz'a kadar inişin, Susam Sokak'tan Sıraselviler'e tırmanışın bir ritmi vardır; o ritme alışmadan mahalleyi anlamak zordur. 1950'lerin sonunda buraya yerleşen küçük rantiye apartmanları, balkonlarındaki demir korkuluklara hâlâ aynı yağlıboyayı sürer; cumbalı pencereden hâlâ aynı saksı sarkar.

Mahallenin sessizliği aldatıcıdır. Bir saatlik dikkatli bir yürüyüş, üç ayrı önemli sürgün hikâyesini, iki edebî kahveyi ve 1955 — 6/7 Eylül olaylarının izlerini taşıyan bir cepheyi tek tek görmenize yeter. Burada kapılar, çoğu zaman hikâyelerinden daha az anlatır; o yüzden duraklarken çoğunlukla pencerelere, perdelere ve perde aralıklarındaki saksılara bakıyoruz.

Cihangir aynı zamanda bir kuşaklar mahallesidir. Eski sakinlerin torunları hâlâ aynı kahvelere uğrar, hâlâ aynı bakkallarda kredi defteri tutar. Yürüyüşün bu bölümünde mümkün olduğunca yavaşlıyoruz. Bir saat boyunca dört kişi konuşmasak da olur; bazen bir mahalle yalnızca dinlenmek için kuruludur.

Anacaddeden iki adım, başka bir yüzyıl

Beyoğlu denince akla gelen İstiklal Caddesi'dir; oysa Beyoğlu'nun gerçek metni paralel sokaklarda yazılır. Sahne Sokak, Olivya Geçidi, Kallavi, Tomtom Kaptan, Şahkulu — her biri başlı başına bir bölüm. Bu yan yollarda 19. yüzyıl sonu pasajları, eski terzi atölyeleri, kapanmış sinemaların bugün kafe olmuş foyeleri, bir zamanlar Konstantinopolis'in en kibar adresleri olan ve şimdi sessizleşmiş apartmanlar bulunur.

Yürüyüşün bu bölümünde, anacaddenin kalabalığından beş dakika içinde bütünüyle uzaklaşıyoruz. Bunun mümkün olduğunu çoğu kişi görene kadar inanmaz. Yan sokaklar bize bir başka tempo, bir başka cephe gramatiği ve çoğu zaman dinlemeye değer bir başka tarih sunar — Beyoğlu'nun "kim önce gelirdi, kim sonra terk etti" hikâyesi tam buralarda saklıdır.

"Anlatım merkezde. Az fotoğraf, çok söz. Aceleye yer yok."